تربیت بدنی

دانلود کتاب های تربیت بدنی

فصل ششم‌
كمكهاي اوليه در زخمها و خونريزيها

هدف مرحله‌اي‌

شناخت‌، علل ايجاد، عوارض و پيامدهاي انواع زخم و خونريزي و كمكهاي اولية مربوط به آنها

 

6-1 زخم و جراحت‌

هدفهاي آموزشي رفتاري‌

انتظار مي‌رود پس از مطالعة اين بخش بتوانيد:

زخم و انواع آن را تعريف كنيد.

علل ايجاد زخمهايي را كه در محيطهاي ورزشي ايجاد مي‌شود بنويسيد.

انواع روشهاي بندآوردن خونريزي را بدانيد.

پيامد و عوارض زخمها را شرح دهيد.

قطع خونريزي بخشهاي مختلف بدن را به روشي متناسب با سطح خونريزي انجام دهيد.

 

     يكي از شرايط سلامت كامل جسماني سلامت گردش خون در بدن است‌. براي رسيدن خون به ميزان كافي فشار خون طبيعي و شبكة گردش خون سالم ضرورت دارد. وجود زخم و خونريزي شديد فعاليت گردش خون را مختل مي‌كند و اختلال در گردش خون باعث مي‌شود بافتها، به‌ويژه بافت دستگاههاي حياتي بدن آسيب ببيند.

 

شكل 6-1 خراشيدگي در زانو                                            شكل 6-2 بريدگي‌

 

6-2 علايم زخمهاي باز

از مجموع زخمهاي ذكر شده سه مورد خراشها، بريدگيها و سوراخ‌شدگيها بيشتر در فعاليتهاي ورزشي ايجاد مي‌شود كه به شرح آن مي‌پردازيم‌.

  خراشيدگيها . اين نوع زخمها كه بر اثر كشيده شدن پوست روي سطوح مختلف (در ورزش مثل تشك كشتي يا زمين فوتبال‌) ايجاد مي‌شود و لاية بيروني پوست صدمه مي‌بيند، معمولاً خونريزي زيادي ندارند و فقط كمي خون در سطح آنها جمع مي‌شود (شكل 6-1).

در اين زخمها خطر آلودگي و عفونت وجود دارد. احتمال ابتلا به عفونت بستگي به ميزان آلودگي سطحي كه بدن با آن تماس داشته است دارد.

شكل 6-3 زخم سوراخ شده‌

   بريدگيها . بريدگيها غالباً براثر اصابت چاقو يا هر جسم لبه تيز و برنده مثل شيشه به وجود مي‌آيد. بريدگيها معمولاً زخمهاي سطحي نيستند و در نتيجه احتمال بروز جراحات عمقي مثل صدمه ديدن ماهيچه‌ها، تاندونها، عروق و حتي اعصاب وجود دارد. در اين گونه زخمها چنانچه عروق صدمه ببينند، خونريزي شديد است (شكل 6-2).

   زخمهاي سوراخ شده . اين زخمها در نتيجة فرورفتن اجسام تيز و باريك در بدن ايجاد مي‌شود. در اثر فرورفتن اين اجسام‌، مجراي كوچكي در بافتها به وجود مي‌آيد; كه اين اجسام عبارت اند از: گلوله‌، اجسام نوك‌تيز مثل سوزن‌، ميخ يا پيچ (شكل 6-3).

شكل 6-4 روش نقطه فشار

6-3 كمكهاي اوليه در زخمهاي باز

     خونريزي باز را هرچه زودتر بايد متوقف كرد يا كاهش داد. سپس بايد زخم را از آلودگي و عفونت محافظت كرد و چنانچه خون زيادي از بيمار رفته باشد، امدادگر بايد براي وقوع شوك در بيمار آمادگي داشته باشد. از دست دادن سريع خون ممكن است منجر به ايجاد شوك و از بين رفتن هوشياري بيمار شود. امدادگر بايد براي متوقف‌كردن خونريزيهاي شديد با روشهاي بندآوردن خونريزي به شرح زير آشنا شود:

    روش فشار مستقيم عضو . يكي از راههاي قطع خونريزي روش فشار مستقيم است‌. در اين روش ابتدا پانسمان استريل را روي زخم مي‌گذارند، سپس روي محل خونريزي را با دست فشار مي‌دهند. بايد به خاطر داشت كه فشاري كه روي زخم وارد مي‌شود يكنواخت باشد و از گذاشتن و برداشتن دست روي زخم يا كم و زياد كردن فشار خودداري شود (شكل 6-4). چنانچه اطراف پانسمان خون لخته شده باشد; نبايد هيچ‌گونه دستكاري در لختة خون انجام شود. روش بالا نگه‌داشتن عضو . يكي ديگر از روشهاي كاهش خونريزي‌، بالا نگه‌داشتن عضو صدمه ديده است‌. در تمام مواردي كه زخم دست‌، گردن‌، ساق‌پا و بازو دچار خونريزي شديد شده‌است‌، بايد عضو مجروح را در سطحي بالاتر از سطح قلب شخص مصدوم قرار داد.

شكل 6-5

روش نقطة فشار. از اين روش بيشتر در خونريزيهاي ساق پا يا بازو استفاده مي‌شود. در صورتي كه خونريزي شديد زخم در نواحي ساق پا يا بازو با اعمال روشهاي قبلي متوقف نشود، مي‌توان از روش نقطة فشار6 استفاده كرد. با استفاده از اين روش نقاط خاصي از بدن را كه همان سرخرگهاي اصلي هستند شناسايي مي‌كنيم و سپس روي آن فشار مي‌آوريم‌. در اين روش گردش خون عضو تقريباً متوقف مي‌شود لذا نمي‌تواند يك روش دايمي باشد بلكه يك روش موقتي است تا رسيدن فرد به بيمارستان‌.

شكل 6-6 روش استعمال تورنيكت (رگبند) در قطع خونريزي‌

2. براي وارد آوردن فشار روي سرخرگ بازويي‌، قسمت مياني بازوي حادثه ديده را با دست بگيريد به طوري كه شست شما در طرف خارج و بقية انگشتان در طرف داخل بازوي حادثه ديده قرار گيرد و سپس انگشتان دست خود را به طرف انگشت شست فشار دهيد تا از طرفين بازو فشاري به طرف داخل وارد شود. براي وارد آوردن فشار از سطح داخلي انگشتان خود استفاده كنيد و هرگز نوك انگشتان خود را براي اين عمل‌به‌كارنبريد. اين عمل سبب فشرده‌شدن سرخرگ بر روي استخوان بازو مي‌شود.

    روش استعمال تورنيكت‌يا رگبند . رگبند نوار لاستيكي يا پارچه‌اي است با عرض 2-5 سانتيمتر كه براي بستن شريان صدمه ديده‌اي كه خونريزي شديدي دارد به‌كار مي‌رود. از رگبند فقط در مواردي استفاده مي‌شود كه خونريزي شديد و خطر مرگ وجود داشته باشد و خونريزي به وسيلة روشهاي قبلي متوقف نشده باشد.

در بستن رگبند نكات مهم زير را مدنظر داشته باشيد:

1. رگبند را كمي بالاتر از زخم و روي پوست سالم ببنديد.

2. رگبند را بهتر است بالاي زانو يا بالاي آرنج بست‌.

3. هيچ‌گاه رگبند را زير بانداژ پنهان نكنيد يا روي آن را به وسيلة دستمال يا پتو نپوشانيد.

4. از اجسام خيلي باريك و فلزي مثل مفتول براي رگبند استفاده نكنيد.

5. زمان بستن رگبند را يادداشت و آن را در محلي نزديك صدمه الصاق كنيد.

6. پس از بستن رگبند هر پانزده دقيقه يك بار آن را شل كنيد تا جريان خون موقتاً برقرار شود و مجدداً رگبند را محكم كنيد و تا رسيدن به پزشك متخصص و يا مركز درماني اين عمل را تكرار كنيد.

 

6-7 زخمهاي بسته‌

تعريف‌

زخمهاي بسته زخمهايي هستند كه پس از ايجاد صدمه پوست آسيبي نمي‌بيند و بريدگي و خراشي روي آن ديده نمي‌شود و فقط بافتهاي دروني صدمه مي‌بينند. احتمال ايجاد اين‌گونه زخمها در هر نقطه‌اي از بدن وجود دارد، اما در صورت شديد بودن ضربه ممكن است خون از سوراخهايي كه حفره‌هاي داخلي بدن را به خارج مربوط مي‌كنند، مثل دهان‌، بيني و مقعد، جاري شود. يا در صورت ضربه به سر و ايجاد زخم بسته در جمجمه‌، دور چشمها كبود خواهد شد. زخمهاي بسته به علت مجاورنبودن با محيط كمتر دچار عفونت مي‌شوند.

    علل‌. اكثر زخمهاي بسته در اثر اعمال نيروهاي خارجي و سقوط اشياي سنگين روي بدن ايجاد مي‌شود. همچنين زخمهاي بسته گاهي براثر سهل‌انگاري به وجود مي‌آيند مثلاً، وقتي مصدوم دچار شكستگي بسته است‌، اگر پيش از اقدام به بي‌حركت كردن عضو شكسته و آتل‌گذاري آن‌، عضو را حركت دهد ممكن است لبة تيز استخوان شكسته در زير طبقات پوست ايجاد زخم بسته كند.

شكل 6-7 نحوة پانسمان زخمهايي كه شي‌ء خارجي در عضو باقي مانده است‌

     علايم‌. درد و حساسيت ناحية آسيب‌ديده از اصلي‌ترين علايم زخمهاي بسته هستند. ورم و تغيير رنگ ناحية آسيب‌ديده نيز از علايم بدني زخمهاي بسته‌اند به علاوه‌، علايم عمومي‌تر زخمهاي بسته به شرح زير است‌:

پوست سرد، مرطوب و رنگ پريده‌، نبض بسيار سريع و ضعيف‌، تنفس سريع و سطحي و سرگيجه‌

احساس تشنگي و بي‌قراري در مصدوم‌

در مواقعي كه ضربه به ناحية شكم‌، لگن و پشت اصابت كرده باشد، حادثه ديده خون استفراغ مي‌كند يا مدفوع و ادرار او خون‌آلود است‌. در اين‌گونه موارد مصدوم بايد در اسرع وقت به مراكز درماني انتقال يابد.

 

6-9 زخم و خونريزي در ورزش

     همان‌طور كه گفته شد، كه حوادثي مانند تصادف با وسايل نقليه در جاده‌ها و كار با ابزار و وسايل در محيط كارخانه يا منزل يا برخورد با موانع طبيعي در اوقات فراغت يا هنگام فعاليتهاي بدني و ورزشي ايجاد مي‌شود. با توجه به ماهيت موضوع فقط به شرح صدمات ورزشي مي‌پردازيم‌.

    تحقيقاتي دربارة صدمات ورزشي در سطح ده رشته در ايران انجام شده است‌. در اين تحقيق‌وقوع پنج نوع صدمة ورزشي در اندامها و بافتهاي مختلف بدن با در نظر گرفتن زمان تمرين و مسابقه‌، فصل تمرينات‌، و حضور داشتن يا نداشتن مربي در لحظة وقوع حادثه مورد مطالعه قرار گرفته است‌. پژوهش ياد شده درصد وقوع زخم و جراحت را در سطح سر و گردن‌، ميان تنه‌، كمربند شانه و بازو، آرنج و ساعد، لگن و ران‌، زانو و ساق پا مچ و انگشتان دست و مچ و انگشتان پا به‌دست آورده است‌. نمودارهاي زير وضعيت وقوع صدمات زخم و جراحت را در ده رشته ورزشي نشان مي‌دهند.

نمودار 6-1

نمودار 6-3 ميزان وقوع زخم و جراحت در ورزش بسكتبال‌

وقوع زخم و خراشيدگي در زانو عمدتاً در حركت شيرجه (توپ‌گيري‌) به وجود آمده‌است‌.

نمودار 6-3 نشان مي‌دهد كه وقوع زخم و خراشيدگي در قسمتهاي زانو و ساق و سر و گردن به ترتيب نسبت به ساير بخشهاي بدن بيشتر بوده‌است‌.

نمودار 6-4 ‌

نمودار 6-6 ميزان وقوع زخم و جراحت در اندامهاي مختلف بدن در ورزش دووميداني‌

نمودار 6-6، فوق كه مربوط به ضايعات خراشيدگي و زخمها نشان داده شده كه قسمتهاي‌تحتاني بدن‌، مثل زانو و ساق و همچنين مچ و كف پا، بيشتر در معرض اين خطر قرار مي‌گيرند و نواحي ميان تنه و كمربند شانه و بازو مصون از خطر اين صدمه بوده‌اند.

نمودار 6-7، ميزان وقوع خراشيدگي و زخمهاي سطحي را در كل بدن نشان مي‌دهد. مشاهده مي‌گردد كه زانو و ساق پا (خصوصاً زانو) نسبت به ساير نواحي بدن بيشتر در معرض وقوع اين صدمه بوده است‌.

نمودار 6-8 ميزان وقوع زخم و جراحت در ورزش تكواندو

نمودار 6-8، نشان مي‌دهد كه نواحي مچ و انگشتان و ساق پا به ترتيب نسبت به ساير اجزاي بدن بيشتر در معرض عارضة زخم و خراشيدگيها قرار مي‌گيرند و نواحي ديگر چون كمربند شانه‌اي باسن و ران كمتر صدمه مي‌بينند. سرو گردن نيز 18% صدمه ديدگي را در اين نمودار نشان مي‌دهد كه عمدتاً در نواحي لب‌، دهان‌، بيني و گوشها حادث شده است‌.

نمودار 6-9

^نمودار 6-10 فوق نشان مي‌دهد كه وقوع جراحت و زخمها در بخش سروگردن نسبت به ساير بخشهاي بدن بيشتر بوده است بطوري كه اين ناحيه به تنهايي حدود 12 اين صدمه را به خود اختصاص داده است و قسمتهاي ميان تنه و لگن و ران كمتر دچار اين صدمه شده‌اند.

فصل هفتم‌
پانسمان و روشهاي ضدعفوني زخم‌

هدف مرحله‌اي‌

آشنايي با روشهاي شستشو، ضدعفوني و پانسمان كردن انواع زخم‌

 

7-1 پانسمان

هدفهاي آموزشي رفتاري‌

انتظار مي‌رود پس از مطالعة اين بخش بتوانيد:

پانسمان و مشخصات آن را شرح دهيد.

انواع وسايل پانسمان و كاربرد هريك را بنويسيد.

روشهاي مختلف ضدعفوني كردن را بدانيد.

انواع بانداژ و كاربرد هريك را شرح دهيد.

وسايل بانداژ و زخم را استرليزه كنيد.

زخم را تميز و پانسمان كنيد.

عمل ثابت كردن و گره زدن باند را انجام دهيد.

باند مناسب اعضاي مختلف بدن را انتخاب و بدن فرد مصدوم را باندپيچي ^كنيد.

شكل 7-1 لايه‌هاي مختلف چسب زخم‌

7-2 انواع وسيلة پانسمان و موارد كاربرد آن

     پانسمان زخم با وسايل مختلفي انجام مي‌شود كه از نظر اندازه‌، جنس‌، شكل و كاربرد، با توجه به نوع زخم‌، متفاوت‌اند. كه در اينجا به چند مورد آن اشاره مي‌شود.

     نوار چسب زخم‌. چسب زخم يكي از مواردي است كه براي پانسمان زخمهاي جزئي به كار مي‌رود. چسب زخم از يك لاية چسبناك‌، يك گاز و يك پوستة حفاظتي تشكيل شده است‌. در لاية چسبناك سوراخهاي ريزي قرار دارد كه اجازه مي‌دهد رطوبت روي پوست بخار شود و بيرون برود. بايد توجه داشت كه چسب زخمهايي كه اين ويژگي را ندارند نبايد بيش از دو تا سه ساعت روي زخم گذاشته شوند (شكل 7-1).

   

شكل 7-2. گاز (الف‌) و پد (ب‌)

گاز. گاز يكي از انواع وسيلة پانسمان است كه از جنس بسيار نرم و سبك و پارچةتوري مخصوصي ساخته شده است كه به سرعت ترشحات را به خود جذب مي‌كند. گاز در پانسمان دونوع زخم كاربرد بيشتري دارد. يكي زماني كه براي زخم يك پوشش سبك مورد نياز است (مثلاً در سوختگي كه نياز به بندآمدن خون نباشد و از طرفي جذب ترشحات ضرورت داشته باشد) و دوم آنكه باند استريل غيرآغشته به دارو در دسترس نباشد (شكل 7-2 الف‌).

پد. پد نوع ديگري از وسيله پانسمان است كه از لايه‌هاي پنبه و گاز يا پارچه‌اي كه قدرت جذب ترشحات را دارد در اندازه‌هاي مختلف تهيه مي‌شود و نوع آمادة استريل آن نيز ممكن است در داروخانه‌ها يا بيمارستانها موجود باشد (شكل 7-2 ب‌).

^7-3 روشهاي ضدعفوني كردن (استرليزاسيون‌)

استريل كردن يا استرليزاسيون به معناي از بين بردن كامل ميكروبهاي خارجي زنده اعم از بيماري‌زا و يا غيربيماري‌زا و غيرفعال‌كردن ويروسهاست‌، براي استريل‌كردن وسايل پانسمان (گاز، پد، قيچي و غيره‌) از حرارت به اشكال مختلف استفاده مي‌شود.

روشهاي متداول استريل عبارت‌اند از:

استفاده از بخار آب تحت فشار. حرارت مرطوب مطمئنترين وسيلة كشتن ميكروارگانيسم‌هاي بيماري‌زاست‌. رطوبت نفوذپذيري ياخته را زياد مي‌كند و به دنبال آن حرارت پروتئين ياخته را منعقد مي‌كند. بالا بردن فشار بخار آب اين امكان را مي‌دهد كه به درجة حرارت بالاتري برسيم‌. استريل باند توسط بخار به وسيلة دستگاهي به نام اتوكلاو11 انجام مي‌شود. براي استريل وسايل پانسمان بايد توجه داشت كه حداقل 25 دقيقه وسايل در دستگاه نگهداري شوند و حرارت اتوكلاو 250 درجه فارنهايت يا 121 درجة سانتيگراد باشد.

جوشاندن وسايل در آب‌. يكي ديگر از راههاي استرليزاسيون جوشاندن ابزارهاي پانسمان در آب است‌. در اين روش بايد آب كل سطح وسايل را در بربگيرد و حداقل 15 دقيقه در آب بجوشند. اين روش نسبت به ساير روشها محدوديتهايي دارد، به اين معني كه فقط برخي وسايل مثل انبرك و قيچي و ظروف را مي‌توان از طريق آن استريل كرد. در اين روش فقط باكتريها از بين مي‌روند و احتمال باقي ماندن هاگها و ابتلا به كزاز در مورد بيماري كه با اين وسايل جراحي شده است وجود دارد. بنابراين‌، استريل كردن با روش جوشانيدن نمي‌تواند و نبايد جاي استريل كردن با روش بخار آب تحت فشار را بگيرد.

.

 

7-4 تميز كردن زخم و پانسمان

     قبل از شروع پانسمان ابتدا بايد دستها را با آب ولرم و صابون شست و پس از آن در صورت وجود الكل‌، كمي الكل سفيد به دستها ماليد، سپس زخم و اطراف آن را با پنبه يا گاز آغشته به مواد ضدعفوني كننده‌، مانند آب اكسيژنه يا محلول پرمنگنات دوپتاس دودر هزار يا محلول ساولن‌، از سمت داخل زخم به خارج تميز كنيد و بعد به نظافت اطراف زخم بپردازيد. توجه كنيد كه هر قطعه پنبه را كه براي تميز كردن قسمتي از زخم به‌كار مي‌رود نبايد در قسمتهاي ديگر به كار برد. پس از تميز كردن زخم آن را پانسمان كنيد.

 

7-5 انواع پانسمان

پانسمان بر دو نوع است‌: پانسمان خشك و پانسمان مرطوب‌.

پانسمان استريل خشك‌: پانسمان خشك معمولاً براي حفاظت زخم از ميكروبها و صدمات بعدي انجام مي‌شود. براي پانسمان زخم امدادگر بايد به روش زير عمل كند:

1. وسايل پانسمان را آماده كنيد و در سيني مخصوص نزديك بيمار قرار دهيد.

2. بيمار رادر وضع راحت وعضوصدمه‌ديده‌رادروضعيت‌آماده‌براي پانسمان قرار دهيد.

3. زخم را مطابق روشي كه قبلاً گفته شد تميز كنيد و با استفاده از پنس استريل به تعداد لازم گاز روي زخم بگذاريد. توجه كنيد كه در جريان پانسمان باند و ساير وسايل با اشياي غيراستريل تماس پيدا نكند.

4. پانسمان را با استفاده از باند با نوار چسب در محل ثابت كنيد. در مواردي كه پوست بيمار به نوار چسب مورد استفاده حساس باشد بهتر است از باند يا نوارچسب‌هاي مخصوص كه حساسيت ايجاد نمي‌كند استفاده شود.

شكل 7-3 باند سه گوش‌                                          شكل 7-4 باند چندسر

7-6 بانداژ و انواع آن‌

     بانداژ يا باند پيچي به معني بستن باند دور عضو است كه براي انجام سه هدف ثابت نگه‌داشتن پانسمان يا آتل‌روي عضو يا زخم‌، ثابت نگه‌داشتن و ايجاد محدوديت در عضو و جلوگيري از ايجاد تورم يا كاهش آن در عضو انجام مي‌گيرد.

    باندها برحسب شكل‌، جنس و عملكردشان به چند نوع تقسيم مي‌شوند كه در اينجا به‌شرح پنج نمونه باند سه‌گوش‌، چندسر، كراواتي‌، يك‌گوش T و باند لوله شده مي‌پردازيم‌.

     باند سه‌گوش‌. باند سه‌گوش را مي‌توان در موارد متعددي به كار برد. اين باند را به‌صورت باز يا تا نشده مي‌توان به عنوان نوار شكسته‌بندي براي حفاظت و نگه‌داشتن بازو يا سينه و يا محكم كردن پانسمان در نواحي سر، دست و پا به كار برد و يا اينكه از آن به صورت تا شده برحسب نياز خاص استفاده كرد. باند سه‌گوش را مي‌توان از پارچة مربع شكلي به ابعاد يك متر مربع كه روي هم به صورت اريب (شكل 7-3) تا مي‌شود ساخت‌. در مواقع اضطراري‌، خصوصاً زماني كه باند مستقيماً روي زخم استفاده نمي‌شود و صرفاً براي ثابت نگه‌داشتن عضو يا آتل روي عضو به‌كار مي‌رود، مي‌توان از دستمال و روسري نيز استفاده كرد (شكل 7-3).

    باند چندسر. براي باندپيچي نواحي سينه يا شكم از اين نوع باند استفاده مي‌شود. باند چندسر باند عريضي است كه هر يك از دوانتهاي آن با چند بريدگي به قسمتهايي با عرض يكسان تقسيم شده است و به اين ترتيب هريك از دوانتهاي باند داراي چندانتهاي فرعي يا سر است كه به يكديگر متصل مي‌شوند. اين باند در مواردي كه بايد پانسمان را مرتباً عوض كرد مناسبترين باند و معمولاً از جنس فلانل است (شكل 7-4).

براي محكم كردن آتل يا نگهداري پانسمان بزرگ و سنگين روي عضو معمولاً از باندهاي كشي استفاده مي‌شود. باند كشي خود يك نوع باند لوله شده است‌.

شكل 7-6 روش بانداژ گوش به وسيلة باند T

      باند يك گوش T . اين باند يك نوع باند تركيبي و ساختگي است كه بيشتر در پانسمان سر كاربرد دارد. باند سه‌گوش را به صورت باند كراواتي درمي‌آوريم و وسط آن را روي گوش صدمه ديده قرار مي‌دهيم‌. يك سر باند روي جمجمه و سر ديگر باند را از زير گلو رد مي‌كنيم‌، سپس دوسر باند كراواتي را در طرف ديگر صورت در بالاي گوش به‌صورت T درمي‌آوريم‌، آنگاه يكي را از روي پيشاني و ديگري را از پشت سر به طرف گوش آسيب ديده هدايت مي‌كنيم و در نهايت باند را در بالاي گوش گره مي‌زنيم (شكل 7-6).

  

شكل7-8 ‌روش ثابت كردن باند روي عضو

7-7 ثابت كردن و گره‌زدن باند

براي ثابت نگه‌داشتن باند در محل موردنظر كارهاي زير به ترتيب بايد انجام شود:

1. سرآزاد باند را روي نقطه‌اي از پانسمان كه شروع باندپيچي خواهد بود بگذاريد (شكل 7-8 الف‌).

2. يك دور باند را به دور عضو بپيچيد به طوري كه گوشة سرآزاد باند بيرون باشد (شكل 7-8 ب‌).

3. گوشة سر آزاد باند را تا كنيد (شكل‌ج‌) و روي آن را باندپيچي كنيد (شكل 7-8 د).

براي گره‌زدن باند پس از پايان بانداژ كارهاي زير را بايد به ترتيب انجام داد:

     انتهاي باند و حلقه را روي عضو گره بزنيد (شكل 7-9 ب‌) يا انتهاي باند را حدود 20 سانتيمتر از وسط بريده و دو قسمت كنيد (شكل 7-9 ج‌) و يك گره در انتهاي آن بزنيد كه پاره نشود (شكل 7-9 د) سپس از دو سر آن براي بستن و گره زدن باند استفاده كنيد (شكلهاي 7-10 الف‌).

     بايد توجه داشت كه گره نبايد روي برجستگيهاي استخوان قرار گيرد. براي ثابت كردن باند در پايان بانداژ مي‌توان از نوارچسب يا سنجاق قفلي نيز استفاده كرد; در اين صورت انتهاي باند را با يك يا چند قطعه نوارچسب به لايه‌هاي ديگر باند مي‌چسبانيم (شكل 7-10 ج‌) يا آن را با سنجاق قفلي به لايه‌هاي ديگر وصل مي‌كنيم‌; براي اين كار بايد دوانگشت يك دست را زير لايه‌هاي باند قرار دهيم و با دست ديگر سنجاق قفلي را بزنيم كه به بدن بيمار صدمه‌اي نزند. سنجاق قفلي بايد در امتداد برش انتهاي باند زده شود (شكل 7-10 د).

 

7-8 موارد و روشهاي استفاده از باندهاي لوله‌شده‌

باندهاي لوله‌شده از پركاربردترين انواع باندهاست كه به روشهاي گوناگون و در باندپيچي اعضاي مختلف بدن به كار مي‌آيد. متداولترين روشهاي استفاده از اين باندها عبارت‌اند از:

الف‌) بانداژ حلقوي‌

ب‌) بانداژ مارپيچ‌

ج‌) بانداژ به شكل 8 (عدد 8 لاتين‌) براي مفاصل‌

د) بانداژ حلقه‌اي سرانگشتان‌

.

شكل 7-10

شكل 7-11

   بانداژمارپيچ‌.باندپيچي‌به روش مارپيچ به سه طريق مطابق شرح زير انجام مي‌شود:

      الف‌) بانداژ مارپيچ باز. باند را در محل موردنظر ثابت مي‌كنيم (شكل 7-12 الف‌) و سپس به شكل مارپيچ و فاصله‌دار به دور عضو مي‌پيچيم (شكل 7-12 ب‌) به طوري كه لايه‌هاي باز باند روي هم قرار نگيرد  و مماس هم نباشد و سپس آن را گره مي‌زنيم (شكل 7-12 ج‌). از اين روش بيشتر در آتل‌بندي يا بانداژهاي موقت استفاده مي‌شود.

شكل 7-13 بانداژ مارپيچ بسته‌

   ب‌) بانداژ مارپيچ بسته‌. از اين روش براي بانداژ قسمتهايي از بدن كه قطر يكسان ندارند مثل ساعد يا ساق پا استفاده مي‌شود. در اين روش پس از ثابت كردن باند آن را به شكل مارپيچ ولي بدون فاصله به دور عضو مي‌پيچيم به طوري كه هيچ فاصله‌اي بين لايه‌هاي باند نباشد و هر لايه 23 از لاية قبلي را بپوشاند (شكل 7-13).

شكل 7-14 بانداژ مارپيچ معكوس‌

      در اين حالت سطح داخلي باند به دور عضو بسته مي‌شود. اين كار را مجدداً در دورهاي بعدي تكرار كنيد به طوري كه هر لايه 23 از لاية قبلي را بپوشاند. چرخاندن لولة باند در هر دور بايد در همان نقطه قبلي و در يك امتداد انجام شود تا فشار باند روي عضو يكنواخت باشد.

     در پايان مبحث بانداژ حلقوي‌، براي نمونه به شرح اجراي بانداژ آرنج توسط باند حلقوي مي‌پردازيم‌.

      براي باندپيچي آرنج ابتدا عضو را خم مي‌كنيم و در وضعيت مناسب قرار مي‌دهيم‌; سر باند را روي سطح بيروني آرنج قرار مي‌دهيم و باند را دور عضو مي‌پيچيم طوري كه باند 23 لبة بالايي باند قبلي را دربرگيرد. سپس باند را پشت آرنج مي‌بريم و اين بار از لبة پايين اولين دور باند عبور مي‌دهيم‌. باندپيچي به‌همين‌ترتيب ادامه پيدا مي‌كند، يعني باند را يك‌بار از بالا و يك‌بار از پايين عبور مي‌دهيم‌. انتهاي باند را در بالاي مفصل آرنج تمام و با سنجاق يا چسب ثابت مي‌كنيم (شكل 7-15).

شكل 7-15 بانداژ حلقوي آرنج‌

^بانداژ به شكل 8 (8 لاتين‌). براي باندپيچي اعضايي از بدن مثل مچ دست يا مچ پا و به طور كل مفاصل بدن از اين روش استفاده مي‌شود. در اينجا به شرح باندپيچي مچ دست‌، مچ پا و آرنج به روش مذكور مي‌پردازيم‌.

^الف‌) بانداژ كف و مچ دست‌. باند را كف دست ثابت كنيد و يكي دوبار دور آن بپيچيد و سپس به‌طورمايل آن را از روي مچ و سپس دور مچ رد كنيد (شكل 7-16 الف‌) و دوباره به طور مايل آن را از روي مچ به طرف كف دست برگردانيد و دور كف دست به شكل 8 بپيچيد (شكل 7-16 ب‌). اين كار را به ميزان لازم تكرار كنيد و سپس باند را دور مچ گره بزنيد.

شكل 7-17 روش بانداژ مچ پا

    ب‌) بانداژ مچ پا. باند را دور كف و روي پا ثابت كنيد و يكي دوبار دور آن بپيچيد (شكل 7-17 الف‌) سپس آن را به طور مايل از جلو پا رد كنيد و دور مچ پا بپيچيد (شكل 17-7 ب‌) و دوباره به طور مايل آن را از جلو پا رد كنيد و دور كف و روي پا بپيچيد و اين باندپيچي به شكل 8 را به ميزان لازم تكرار كنيد به طوري كه هر لايه به اندازة 23 از لاية قبلي را بپوشاند (شكل‌ج‌). گاهي يك دور اضافي هم دور مچ پا بپيچيد و سپس باند را گره بزنيد (شكل 7-17 د).

    ج‌) بانداژ آرنج يا زانو. آرنج يا زانو را كمي خم كنيد و باندپيچي را به شكل مدور يا حلقوي از پايين مفصل شروع كنيد (شكل 7-18 الف‌). در ناحية مفصل آن را به‌طور مايل از روي مفصل رد كنيد (شكل 7-18 ب‌) و دوباره در پايين مفصل به شكل حلقوي بپيچيد. اين باندپيچي به شكل 8 را به ميزاني كه پانسمان را به طور كامل بپوشاند تكرار كنيد (شكل 7-18 ج‌) بانداژ را در بالاي زانو و يا آرنج تمام كنيد و سپس باند را گره بزنيد.

شكل 7-18

7-9 بانداژ شست‌

    ابتدا سر باند نواري را در انتهاي شست نزديك مچ قرار مي‌دهيم‌. باند نواري را پس از يك بار چرخش دور مچ دست طوري از بين انگشتان شست و سبابه عبور مي‌دهيم كه ابتداي باند را در بربگيرد و آن را ثابت كند (شكل 7-19 الف‌). سپس باند را دور انگشت شست مي‌پيچيم و از روي شست به پُشت دست مي‌آوريم‌. آنگاه باند را از دور مچ عبور مي‌دهيم‌، از بين دو انگشت شست و سبابه مي‌بريم‌، يك بار دور انگشت شست مي‌پيچيم و سپس از روي شست به پشت دست مي‌آوريم (شكل 7-19 ب‌). اين عمل را تكرار مي‌كنيم تا از ابتدا تا انتهاي شست را باند بپوشاند. انتهاي باند را با چسب يا با سنجاق ثابت مي‌كنيم (شكل 7-19 ج‌).

شكل 7-20. بانداژ شانه به‌وسيلة باند سه‌گوش‌

باند سه گوش را روي پانسمان زخم باز كنيد به طوري كه قاعدة آن روي بازو قرار گيرد (شكل 7-20 ب‌). باند را به ميزان مورد نظر روي بازو به طرف بالا تا كنيد و دو سر آن را دور بازو بپيچيد و گره بزنيد (شكل 7-20 ج‌). نبض بيمار را از مچ بازوي مجروح كنترل كنيد تا مطمئن شويد خللي در جريان خون ايجاد نشده‌است‌.

شكل 7-21 روش بانداژ ران به وسيلة باند سه‌گوش‌

     بانداژ ران به‌وسيلة باند سه‌گوش‌. يك باند نواري را دور كمر ببنديد و دو سر آن را در بالاي ران به يكديگر گره بزنيد. يك باند سه گوش روي ران بگذاريد به صورتي كه رأس باند از زير باند نواري عبور كند و در بالاي آن قرار بگيرد (شكل 7-21 الف‌). قاعدة باند را تابزنيد، سپس دور ران يك دور به صورت ضربدر بپيچانيد و در سطح خارجي ران گره بزنيد (شكل 7-21 ب‌).آنگاه رأس باند سه گوش را نيز در پايين گره باند كراواتي به باند سه گوش سنجاق بزنيد (شكل‌ج‌).

بانداژ سر به وسيلة باند سه گوش‌. قاعدة باند را به اندازة پنج سانتيمتر تا بزنيد و لبة تاخورده را بالاي ابروها و روي پيشاني و رأس باند را در پشت سر قرار دهيد. دو گوشة قاعدة باند را از بالاي گوش به پشت سر ببريد (شكل 7-25 الف‌)، از روي رأس باند به‌صورت ضربدري عبور دهيد و سپس جلو پيشاني بياوريد. در وسط پيشاني آن را به‌هم گره بزنيد (شكل 7-25 ب‌)، رأس باند را كه در پشت گردن قرار گرفته بالا بياوريد و در محلي كه از عبور دو گوشة قاعده به وجود آمده گير دهيد يا آن را با سنجاقي مطابق شكل (شكل 7-25 د) ثابت كنيد.

شكل 7-24

    باند سه گوش براي آويختن دست يا بازوي صدمه ديده به گردن‌. مصدوم را در وضعيت نشسته قرار دهيد و ساعد آسيب ديده را طوري نگه داريد كه مچ و انگشتان كمي بالاتر از آرنج قرار گيرند (شكل 7-26 الف‌). سپس انتهاي بالاي باند را از روي شانة دست سالم عبور دهيد و از پشت گردن رد كنيد و آن را تا جلو شانة قسمت آسيب ديده بكشيد. قسمت تحتاني باند را بالا بكشيد و به سر ديگر آن در پشت گردن گره بزنيد (شكل 7-26 ب‌) گوشه آزاد باند را در ناحيه آرنج نيز مي‌توان به باند سنجاق كرد (شكل 7-26 ج‌).

شكل 7-26 آويختن دست و بازو به گردن به وسيلة باند سه گوش‌

     در صورت دسترسي نداشتن به باند سه گوش مي‌توان از روشهاي ديگر براي ثابت كردن ساعد و دست آسيب ديده استفاده كرد. براي اين‌كار دست بيمار را داخل آستين يك كت يا روپوش دكمه‌دار و محكم قرار دهيد و با بستن دكمه‌هاي كت‌، آن را به گردن مصدوم آويزان كنيد. علاوه بر اين‌، مي‌توانيد آستين بيمار را با سنجاق به لباس او متصل كنيد. از روسري و كمربند نيز مي‌توان براي اين منظور استفاده كرد.

7-11 موارد و روشهاي استفاده از باند چهارسر

بانداژ پيشاني به وسيلة باند چهارسر. سطح مياني باند چهار سر را روي پيشاني قرار دهيد، سپس دو سر بالايي باند را از جلوي گوشها عبور دهيد و زير چانه گره بزنيد. همچنين دو سر پاييني باند را از بالاي گوشها عبور دهيد و در پشت سر گره بزنيد.

شكل 7-27 بانداژ پيشاني به‌وسيلة باند چهارسر                                          شكل 7-28

بانداژ پشت سر به وسيلة باند چهارسر. سطح مياني باند چهارسر را در قسمت پس سر قرار دهيد و سپس دو سر بالايي باند را روي پيشاني و دو سر پاييني آن را زير چانه گره بزنيد.

شكل 7-30 روش ساختن باند كراواتي                                 
 

     بانداژ بيني به وسيلة باند چهار سر. سطح مياني باند چهار سر را روي پانسمان قرار دهيد و دو سر پاييني آن را از بالاي گوشها و دو سر بالايي آن را از زير گوشها به پشت سر ببريد،سپس سرهاي بالايي و پايين باند را پشت سر و گردن‌، دو به دو، به يكديگر گره بزنيد.

 

7-12 روش ساخت باند كراواتي به وسيلة باند سه گوش و موارد كاربرد آن‌

از باند سه گوش مي‌توان باند كراواتي درست كرد و از آن براي بانداژ قسمتهاي مختلف بدن استفاده كرد. براي اين‌كار رأس باند سه گوش را به‌طرف وسط قاعدة آن تا مي‌كنيم (شكل 7-30 الف‌)، سپس از طول تا مي‌زنيم (شكل 7-30 ب‌) تا به پهناي موردنظر دست يابيم (شكل‌ج‌).

شكل 7-32

برخي از موارد كاربرد باند كراواتي به‌شرح زير است‌:

     بانداژ پيشاني به‌وسيلة باند كراواتي‌. سطح مياني باند را روي پانسمان زخم پيشاني‌بگذاريد، دو سر آن را از طرفين سر و بالاي گوش عبور دهيد و در پشت سر پس از عبور مجددبه صورت ضربدر دو سر باند را در محل پيشاني به يكديگر گره بزنيد(شكل 7-32).

شكل 7-33

فصل هشتم‌
صدمات وارد شده به بدن بر اثر حرارت و كمكهاي اولية

 مربوط سوختگي‌، گرمازدگي‌، سرمازدگي‌

هدف مرحله‌اي‌

آشنايي با علل و عوامل صدمات سوختگي‌، گرمازدگي و سرمازدگي و روشهاي كمك‌رساني به مصدوم‌

 

هدفهاي آموزشي رفتاري‌

صدمة سوختگي را تعريف و انواع آن را نام ببريد.

نشانه‌هاي درجات مختلف سوختگي را بشناسيد.

عوامل سوختگي را شرح دهيد.

صدمة سرمازدگي را تعريف كنيد.

علايم و عوامل ايجاد سرمازدگي را شرح دهيد.

كمكهاي اولية مورد نياز را در سرمازدگي بدانيد.

گرمازدگي و علايم آن را شرح دهيد.

8 -1 سوختگي و انواع آن

       سوختگي ضايعه‌اي است كه بر اثر تماس بدن با عوامل گوناگون از قبيل مايعات بسيار گرم مواد شيميايي و گازها در بدن ايجاد مي‌شود. سوختگيها را معمولاً برحسب عمق يا ميزان ضايعات پوستي به سه درجه تقسيم كرده‌اند:

      سوختگي درجه يك‌. اين نوع سوختگي اغلب در اثر تابش طولاني آفتاب به بدن‌، تماس زودگذر با اشياي داغ‌، ريختن آب داغ (نه جوش‌) روي بدن و يا تماس بخارآب با سطح بدن ايجاد مي‌شود . علايم و نشانه‌هاي اين نوع سوختگي عبارت‌اند از:

1. تغيير رنگ و سرخي ناحية آسيب ديده‌

2. ورم خفيف و درد در ناحية آزرده‌

3. التيام سريع ناحية آسيب ديده‌

سوختگي درجة دو. اين نوع سوختگي بر اثر ريختن آب جوش روي بدن‌، تماس سطح بدن با اشياي داغ و تماس بدن با شعلة آتش ناشي از مواد سوختني و موارد مشابه ايجاد مي‌شود اين نوع سوختگي معمولاً دردناك است‌، زيرا انتهاي عصبي موجود در پوست كاملاً آسيب مي‌بيند.

علايم و نشانه‌هاي اين نوع سوختگي عبارت‌اند از:

1. وجود تاول در ناحية سوخته يا منظره‌اي سرخ رنگ و لكه لكه‌

2. تورم در ناحية سوخته (بعد از دو روز)

3. پوست آزرده حالت خيس و مرطوب دارد كه مربوط به نشت پلاسما از لايه‌هاي آسيب ديدة پوست است‌.

سوختگي درجة سه‌. اين سوختگي در اثر مجاورت بدن در مدت بيش از يك دقيقه در شعله آتش‌، لباسهاي مشتعل‌، غوطه‌ور شدن در آب داغ‌، تماس با اشياي خيلي داغ يا تماس با جريان برق است‌، درجة حرارت و طول مدت تماس با گرما عوامل مهمي در تعيين وسعت ضايعات سوختگي است . علايم و نشانه‌هاي اين نوع سوختگي عبارت‌اند از:

1. نماي سفيد يا زغالي پوست‌

2. از بين رفتن كامل لايه‌هاي پوستي و ضايعات شديد بافتي‌

3. درد و سوزش بسيار تند و شديد.

 

8 -2 وسعت و محل سوختگي

          وسعت و محل سوختگي يكي ديگر از عوامل حائز اهميت است‌. به‌طور كلّي‌، فرد بالغي كه 15% يا بيشتر از سطح بدنش دچار سوختگي شده باشد (در بچه‌ها بيش از 10 درصد)صرف‌نظر از محل سوختگي بايد در بيمارستان بستري شود. همچنين سوختگي در ناحية صورت نيز هرچند كوچك و جزئي باشد بايد آن را مهم دانست و ضمن دادن كمكهاي اوليه مصدوم را جهت ادامة درمان بايد سريعاً به پزشك رسانيد. سوختگي در نواحي سر و گردن اغلب همراه با ضايعات دستگاه تنفسي است و ممكن است پيشرفت ضايعه و افزايش تورم در مجاري هوايي سبب انسداد مجاري و خفگي شود.

براي تعيين درصد سوختگي بدن از «قانون 9 والاس‌» استفاده مي‌كنند. در اين قانون‌، سطح هريك از قسمتهاي بدن به شرح زير است (شكل 8-2):

شكل 8 -2 «قانون 9 والاس‌» در بالغين‌، براي تخمين درصد سوختگي بدن‌

شكم‌                                                                                                                                                 9%

پشت شكم (كمر)                                                        9%

سروصورت‌                                                            9%

دستگاه ژنيتال‌                                                          1%

دستها هركدام‌                                                           9%

پاها هركدام‌                                                            18%

سينه‌                                                                                                                                                9%

پشت سينه‌                                                                       9%

جمع        100=1+99=9*11

   در محاسبة ميزان سوختگي براساس قانون والاس‌، بايد بخشهايي كه توسط حرارت فقط قرمزرنگ شده‌اند (سوختگيهاي بسيار جزئي‌) ناديده گرفته شود و در مورد بچه‌ها نيز اندازة سر 14-12% و پاها 14% درنظر گرفته مي‌شود.

نمودار8 -1 درصد علل سوختگي مراجعه‌كنندگان بيمارستانهاي سوانح سوختگي در سال 1365

8 -3 علل سوختگي

سوختگي به علل مختلف ممكن است اتفاق بيفتد، از جمله شعلة آتش‌، حرارت‌مرطوب ناشي از بخار آب گرم‌، آب داغ‌، مواد شيميايي (اسيدها و قلياييها) مواد منفجره‌، جريان برق در ولتاژهاي بالا و اشعه خورشيد. آب داغ بيشترين درصد سوختگي را به خود اختصاص مي‌دهد. طبق آمار بيمارستان سوانح و سوختگي تهران‌، آب جوش و چاي بزرگترين علت سوختگي معرفي شده‌اند.  نمودار 8 -1 عوامل مختلف سوختگي را نشان مي‌دهد.

     همچنين طبق آمار مذكور افراد زير 5 سال نسبت به ساير گروههاي سني بيشتر به سوختگي دچار شده‌اند نمودار 8 -2 وضعيت سوختگي را در گروههاي سني مختلف نشان مي‌دهد.


  

8 -4 كمكهاي اوليه در سوختگي‌

     سوختگي درجة يك‌. اين نوع سوختگي معمولاً ساده است و احتياج به درمان خاصي ندارد. مي‌توان محل سوختگي را پنج دقيقه زير آب سرد نگه داشت و براي تسكين درد بيمار از مسكنها استفاده كرد و سطح سوخته را براي اينكه با اشيأ خارجي تماس پيدا نكند به‌طور خشك پانسمان كرد (پانسمان نبايد باعث گرم شدن عضو شود).

  سوختگي درجة دو. كمكهاي اوليه در سوختگي درجة دو عبارت‌اند از:

1. عضو و قسمت صدمه ديده را زير آب سرد (نه آب يخ‌) غوطه‌ور سازيد. اين عمل را آن‌قدر ادامه دهيد تا درد بيمار تسكين يابد.

2. پارچه‌اي را كه شسته و اتو شده است داخل آب يخ قرار دهيد و آن را پس از فشردن روي محل آسيب ديده بگذاريد.

3. به ملايمت محل آسيب ديده را خشك كنيد. در خشك كردن عضو هيچ‌گاه پارچه را روي عضو نكشيد بلكه فقط آن را روي عضو بگذاريد و سپس به آرامي آن را برداريد و به وسيلة گاز سترون شدة خشك زخم را پانسمان كنيد.

 4 .در سوختگي شديد از ماليدن هر نوع روغن‌، پماد، پودر پني‌سيلين يا سولفاميد بر سوختگي خودداري كنيد زيرا اكثراً باعث عفونت مي‌شوند و پاك كردن آنها از روي زخم براي بيمار بسيار دردناك است‌. .

5. محل صدمه را دستكاري نكنيد، تاولها را نتركانيد و بافتهاي روي محل زخم را برنداريد.

6. در صورتي كه بازو يا ساق پا آسيب ديده است‌، اين اعضا را در سطحي بالاتر از سطح بدن قرار دهيد

كمكهاي اوليه در سوختگي درجه سه‌. در سوختگي درجه سه اگر بيمارستان يا مركز درماني خيلي نزديك است‌، پس از پيچيدن ملافة تميز و مرطوب به دور بدن مصدوم‌، هرچه سريعتر او را به بيمارستان برسانيد. در غير اين‌صورت‌، چنانچه فاصله تا بيمارستان بيش از يك ساعت است‌، مطابق دستور زير عمل كنيد.

1. دستها، به‌ويژه زير ناخنها را بايد ابتدا با آب و صابون تميز بشوييد و جلو دهان و بيني خود را با پارچه‌اي بپوشانيد تا عطسه و سرفه احتمالي شما به روي بيمار تأثير نكند.

2. تكه‌هاي لباس سوختة بيمار را، كه به زخم چسبيده‌اند، هرگز از آن جدا نكنيد، بلكه با قيچي استريل خيلي آرام آنها را قيچي كنيد.

3. بيمار را از نظر وقوع شوك و سطح هوشياري تحت كنترل داشته باشيد.

4. محل سوختگي را با گاز استريل بپوشانيد. از روغن و پماد در پانسمان هرگز استفاده نكنيد.

5. چنانچه دستها يا ساق پا سوخته است آن را بالاتر از بدن قرار دهيد و به بيماري كه سوختگي ناحية صورت دارد كمك كنيد كه راست بنشيند و به طور مداوم وي را تحت نظر بگيريد تا در صورت وجود اشكال در تنفس‌، كمكهاي لازم را به او بكنيد، در صورتي كه بيمار اختلالات تنفسي پيدا كرد، بايد به وسايل مختلف راههاي تنفسي او را باز نگه داريد.

6. در صورتي كه دسترسي به پزشك زمان زيادي نياز داشته و لوازم و وسايل اولية پزشكي در دسترس و كمك دهنده با تزريقات آشنا باشد، مي‌توان درمان اوليه را با در نظر گرفتن احتياطات لازم با تزريق آمپول مسكن شروع و يك سرم رنيگر يا هماكسل به وريد بيمار متصل كرد.

7. نظر به اينكه در سوختگيهاي وسيع بدن به علت از دست رفتن سرم خون احتياج به مايعات بيشتر است‌، در صورت به هوش بودن بيمار مي‌توان هر 15 دقيقه نصف ليوان محلول قند يا نمك را تا رساندن او به بيمارستان جرعه جرعه به او خورانيد.

در هر شرايط بايد در نظر داشت كه سوختگي درجة سه نياز به مراقبت و درمانهاي پزشكي دارد و بايد در سريعترين فرصت ممكن بيمار به بيمارستان رسانده شود.

شكل 8 -3 نحوة شستشوي مواد شيميايي سوزاننده از روي بدن‌

8 - 5 سوختگي شيميايي و كمكهاي اولية مربوط

سوختگيهاي شيميايي نسبتاً در اماكن عمومي يا ورزشي نادر است و بيشتر در اماكن صنعتي و آزمايشگاهها ديده مي‌شود. در مواجهه با اين نوع سوختگي قبل از هر اقدامي بايد عامل سوختگي (مادة شيميايي‌) را با آب از روي بدن شست‌. براي اين كار بهتر است از دستمال استفاده نشود و فقط از آب شير استفاده شود. جريان آب بايد به حدي باشد كه بتواند قطراتي از مايع را كه روي زخم بيمار باقي مانده است بشويد و خارج كند. چنانچه قسمتهايي از بدن در معرض محلولهاي شيميايي قرار گرفته كه لباس روي آن بوده است‌، سريعاً لباسهاي آلوده را قيچي كنيد (امدادگر بايد مواظب باشد كه اسيد به خود او صدمه‌اي نزند). به‌خصوص توجه كنيد كه ممكن است مواد شيميايي داخل كفشها نيز ريخته شده باشد كه در اين‌صورت كفش و جوراب را بايد خارج كرد.

8 -6 آفتاب سوختگي

تابش مستقيم اشعة آفتاب ممكن است باعث سرخي‌، خارش و حساسيت پوست و نهايتاً آفتاب سوختگي همراه با تاول شود. چنانچه فرد كنار دريا با بدن خيس يا در معرض وزش باد باشد، آفتاب اثر سوزاننده‌تري بر بدن خواهد داشت‌. در آفتاب سوختگي‌، پوست سرخ و حساس مي‌شود و در بعضي موارد همراه با تاول است‌.

 درمان و راههاي جلوگيري از آفتاب سوختگي‌

   براي درمان آفتاب سوختگي بايد موضع را سريعاً خنك كرد. حتي‌المقدور از تماس پوست با اشياي خارجي يا ماليدن آن بايد خودداري شود. در صورت وجود تاول نبايد آنها را تركاند.

      كساني كه در محيطهاي باز و آفتابي ورزش يا فعاليت مي‌كنند بايد پيش‌گيريهاي لازم را براي كاهش آفتاب سوختگي بكنند. مؤثرترين اقدام براي جلوگيري از آفتاب سوختگي اين است كه در ابتداي فصل گرما، طول مدت  دفعاتي كه شخص در معرض نور خورشيد قرار مي‌گيرد كوتاه باشد، در تابستان‌، وقتي در ساحل يا كنار استخر هستيد، بايد از ماندن طولاني زير آفتاب از حوالي ظهر تا سه تا چهار ساعت بعدازظهر كه آفتاب سوزاننده‌تر است اجتناب كنيد. براي جلوگيري از آفتاب سوختگي مي‌توان از فراورده‌هاي مناسب كه از نفوذ اشعة ماوراي بنفش به پوست جلوگيري مي‌كنند استفاده كرد.

چشمها را نيز بايد در برابر تابش اشعة خورشيد با استفاده از سايبان يا عينك آفتابي محافظت كرد.

8 -7 سرمازدگي

سرمازدگي عبارت است از انجماد پوست و بافتهاي خارجي قسمتهاي به‌خصوصي از بدن به‌علت قرار گرفتن در معرض سرما و سرد شدن اين بافتها تا دماي زيرنقطة انجماد آب‌. حرارت بدن انسان هنگام سرماي زياد محيط و يا غوطه‌ور شدن در آب سرد پايين مي‌آيد. اين كاهش حرارت با واكنشهايي مانند لرزه و انقباض مويرگها و نهايتاً كاهش تواناييهاي بدني همراه خواهد بود. در سرمازدگي اگر پوست و اولين لايه‌هاي ياخته‌اي زير آن آسيب ديده باشد، سرمازدگي سطحي است‌. اما اگر بافتهاي عميقتر از جمله ماهيچه‌ها، رباط يا استخوان صدمه بيند، سرمازدگي عمقي است‌.

 

عوامل سرمازدگي

وسعت ضايعاتي كه به علت قرار گرفتن در معرض سرماي غيرعادي ايجاد مي‌شود، معمولاً به عواملي مانند درجة حرارت‌، طول مدت مجاورت با سرما و وزش باد، آمادگي جسماني‌، خستگي بدن‌، ميزان ذخيره‌هاي غذايي انرژي‌زا، ميزان رطوبت و ميزان و نوع لباسي كه فرد پوشيده است بستگي دارد.

 

كمكهاي اوليه در سرمازدگي

در برخورد با فرد سرمازده بايد سريعاً از هدر رفتن بيشتر حرارت بدن مصدوم جلوگيري كرد و حرارت از دست رفته را تدريجاً بازگرداند. براي دستيابي به اين هدف كارهاي زير را بايد انجام

1. در صورتي كه مصدوم لباسهاي خيس و يخ زده به تن دارد فوراً آنها را در آوريد و بدن را با لباس خشك و گرم بپوشانيد.

2. بدن مصدوم را پتو بپيچيد به طوري كه كل بدن و سر و گردن (بجز صورت‌) پوشيده باشد و به او نوشيدني گرم بخورانيد.

3. استفاده از آب گرم (38 تا 42 درجة سانتيگراد) براي كاهش عوارض و ضايعات ناشي از سرمازدگي مؤثر است‌. در ظرفي آب گرم بريزيد و عضو سرمازده را در آن قرار دهيد. موقع گرم كردن عضو، مصدوم در ناحية سرمازده احساس درد دارد. براي كاهش درد مي‌توان از آسپيرين يا ساير داروهاي ضددرد استفاده كرد. عمل گرم‌كردن عضو بايد تا آنجا ادامه يابد كه كبودي و رنگ پريدگي موضع كاملاً از بين برود. به محض اينكه عضو صدمه ديده برافروخته و سرخ رنگ شد، گرم كردن شخص را متوقف كنيد. سپس لازم است موضع و محل سكونت مصدوم را تميز و گرم نگه داشت و از موضع آسيب‌ديده مانند سوختگي يا زخم باز محافظت كرد.

4. در صورتي كه انگشتان دست و پا آسيب ديده‌اند به وسيلة گاز خشك استريل آنها را از يكديگر جدا نگهداريد.

5. پس از انجام اقدامات اوليه هرچه زودتر مصدوم را براي درمان و پيشگيري از ضايعات بعدي به پزشك برسانيد.

8 - 8 گرمازدگي‌

   گرمازدگي نوعي واكنش بدن نسبت به گرماست كه با ازدياد فوق‌العادة درجة حرارت بدن و اختلال مكانيزم تعريق مشخص مي‌شود. گرمازدگي معمولاً در تابستان و در افرادي ايجاد مي‌شود كه مدت طولاني زيرآفتاب سوزان راه مي‌روند يا در اماكني مانند نانوايي‌، آشپزخانه و كارخانه‌هايي كه داراي كوره‌هاي گرم هستند كار مي‌كنند. اين مشكل براي كساني كه به درجة حرارت محيطي عادت ندارند مثل ورزشكاراني كه براي انجام مسابقه به شهرهاي ديگر عزيمت مي‌كنند يا بعضاً در موقعيتهاي بحراني به انجام مسابقه مي‌پردازند نيز اتفاق مي‌افتد. به طور كلّي بايد گفت مورد اخير خصوصاً در حرارت مرطوب به ويژه در روز فراوانتر است زيرا رطوبت مانع تبخير آب بدن و تعريق مي‌شود. مربيان و سرپرستان تيمهاي ورزشي بايد به اين موضوع توجه بيشتري داشته باشند. به‌طورمثال‌، چنانچه دريك مسابقة فوتبال براي يك جلسه تصميم بر اين است كه مسابقه در شهرستان رشت يا انزلي در فصل تابستان انجام شود، بايد اقدامات پيشگيري‌كننده را قبل از شروع مسابقه انجام داد و به ورزشكاران آگاهيهاي لازم و راههاي پيشگيري از گرمازدگي را يادآور شد.

علايم و نشانه‌هاي گرمازدگي و كمكهاي اولية مربوط.

     در گرمازدگي حرارت بدن بالا مي‌رود و ممكن است حتي به 41 درجة سانتيگراد نيز برسد. رنگ صورت بيمار پريده‌، پوست بدن چسبناك و مرطوب‌نبض سريعتر مي‌شود و تنفس نيز صدادار مي‌شود. اين علايم با ناراحتي‌، سردرد و سرگيجه‌، بي‌قراري و حالت بيهوشي همراه است‌.

     كمكهاي اوليه به منظور كاهش درجة حرارت بدن مصدوم بايد خيلي سريع و بدون از دست دادن وقت انجام شود. ابتدا لباسهاي مصدوم را از تنش خارج كنيد و او را در سايه يا در معرض جريان هوا، پنكه‌، كولر، بادبزن يا هر وسيلة ديگري كه هواي اطراف را به جريان درآورد قرار دهيد.

    

فصل نهم‌
مسموميت‌

هدف مرحله‌اي‌

شناخت مفهوم‌، علايم و نشانه‌هاي مسموميت‌و آشنايي با كمكهاي اوليه‌

 

هدفهاي آموزشي رفتاري 

انتظار مي‌رود پس از مطالعة اين بخش بتوانيد:

سم و مسموميت را تعريف كنيد.

راههاي ورود سم را به بدن نام ببريد.

علايم و نشانه‌هاي مسموميت را بشناسيد.

علل ايجاد مسموميت را شرح دهيد.

روشهاي كمك رساني به مسموم را با توجه به نوع مسموميت بدانيد.

9-4 علل مسموميت

عوامل مختلفي ممكن است باعث مسموميت شود. اين عوامل دامنة بسيار وسيعي دارد، از مصرف غذاهاي روزانه گرفته تا انواع گياهان در بيابان و كوهستان و برخي مواد شوينده در منزل‌. به‌طور كلي علل مسموميت به شرح زير طبقه‌بندي مي‌شوند.

سموم غذايي‌. چنانچه غذا به طرز غيربهداشتي نگهداري يا پخته شود يا از ظروف غيربهداشتي و مكان نامناسب براي نگهداري غذا استفاده شود ممكن است به باكتريها آلوده شود و ايجاد مسموميت غذايي كند. وقوع مسموميتهاي غذايي در اردوهاي ورزشي شايع است لذا مربيان ورزش كه در برنامه مسابقات ورزشي سرپرستي تيمها و اردوها را به عهده دارند لازم است با دو نوع معمول مسموميت غذايي كه در نتيجة آلوده‌شدن مواد غذايي به باكتري استافيلوكوك و سالمونلا اتفاق مي‌افتد آشنا شوند.

     باكتري استافيلوكوك در مواد خوراكي سريعاً تكثير مي‌شود و ايجاد مواد سمي مي‌كند و سالمونلا نيز يك باكتري عفوني است و از طريق اشخاصي كه بهداشت را رعايت نمي‌كنند يا از طريق آشپزخانه‌هاي غيربهداشتي انتقال مي‌يابد. علايم مسموميت ناشي از استافيلوكوك معمولاً بين دو تا شش ساعت پس از خوردن غذاي آلوده ظاهر مي‌شود.

    

شكل 9-1

علاوه بر موارد ذكر شده‌، مسموميت از طريق گازها، الكل و مواد سوختي مثل نفت و بنزين ممكن است ايجاد شود اينك به شرح علايم و نشانه‌هاي هر يك از انواع مسموميت‌ها مي‌پردازيم‌.

علايم مسموميت ناشي از گازها: سرگيجه‌، با تندي نفس و نبض‌، كبودي لبها و ناخنها، بيهوشي و تشنج‌

علايم ناشي از مسموميت الكل‌: الكل سبب از كار افتادن مراكز عصبي‌، از دست رفتن اراده و بروز رفتار غيرطبيعي مي‌شود و با علايمي مانند نبض تند، چهرة برافروخته‌، گشادي مردمك چشم و استفراغ همراه است‌.

علايم مسموميت ناشي از مصرف نفت و بنزين‌: استشمام بوي مواد مذكور از دهان بيمار، حالت تهوع‌، استفراغ و سرگيجه‌، سرفه و ضعف عمومي‌، تنفس سطحي و تشنج و بيهوشي‌.

9- 5 كمكهاي اوليه در مسموميت

1. ، در اولين فرصت ممكن از مصدوم علت مسموميت را (در صورت به هوش بودن‌) سئوال كنيد.

2. مصدوم را وادار به استفراغ نكنيد و اگر در اطراف لبها يا دهان نشانه‌هايي از سوختگي مشاهده كرديد به مصدوم آب يا شير بدهيد تا سوختگي مصدوم آرام گيرد.

3. اگر مصدوم بيهوش است ولي تنفس او حالت عادي دارد، او را مطابق شكل 9-2 در وضعيت بهبود قرار دهيد.

چنانچه تنفس و ضربان فرد از فعاليت بازايستاده است‌، به او تنفس مصنوعي بدهيد.

4. مسموم را بلافاصله به بيمارستان برسانيد و چنانچه آثاري از سموم مصرف شده وجود دارد، آن را براي اطلاع پزشك به بيمارستان بفرستيد.

فصل دهم‌
صدمات مقطعي و كمكهاي اولية مربوط

هدف مرحله‌اي‌

آشنايي با صدمات مقطعي و اصول كمكهاي اولية مربوط به صدمات‌

 

هدفهاي آموزشي رفتاري‌

شوك را تعريف كنيد.

با اصول كمك‌رساني و درمان شوك آشنا شويد.

غش را تعريف كنيد.

علل بروز و علايم غش را بنويسيد.

كوه گرفتگي را تعريف كنيد.

اصول كمكهاي اوليه در كوه گرفتگي را شرح دهيد.

گرامپ حرارتي را تعريف كنيد.

موارد كمك‌رساني را در رفع گرامپ حرارتي شرح دهيد.

صدمة تاول و علل ايجاد آن را بنويسيد.

با اصول درمان تاول آشنا شويد.

علل و علايم برف كوري را شرح دهيد.

كمكهاي اوليه را در برف كوري بنويسيد.

10-1 شوك‌

تعريف شوك

     كم شدن فعاليتهاي حياتي بدن را در اثر عوامل و حوادث گوناگون شوك مي‌نامند. شوك داراي درجات مختلفي شامل ضعف جزئي بدن تا اُفت كامل فعاليتهاي حياتي فرد است‌. حالت اخير را كه شوك ضربه‌اي‌(تروماتيك‌) مي‌نامند حالت خطرناكي است كه امكان دارد. زماني كه جراحتهاي مصدوم بهبود يافته باشد نيز منجر به مرگ شود.

 

علل شوك

     شوك ممكن است بعد از هر آسيب شديد بدني‌، خونريزي زياد، كم شدن مايعات بدن (در نتيجة استفراغ براي مدت طولاني و اسهال‌) سوختگي‌، عفونت‌، حملة قلبي‌، شنيدن خبرهاي ناگهاني بد يا خوب و تزريق موادي كه بدن به آنها حساس باشد (شوك ناسازگاري‌) گريبانگير شخص شود. شدت شوك بستگي به عامل و وسعت آن دارد. در بعضي موارد انواع شوك را با توجه به علل ايجاد آن نيز نامگذاري كرده‌اند. مثل شوك عصبي (تحريكات عصبي يا درد و خبرهاي خوش يا ناگوار) شوك عفوني (عفونت بيش از حد در بدن‌).

 

كمكهاي اوليه و اصول كلي درمان شوك

در درمان شوك هدف اين است كه ابتدا خون و اكسيژن كافي براي قلب‌، ششها و مغز تأمين شود تا مصدوم به بيمارستان برسد. براي رسيدن به اين هدف بايد سريعاً علل بروز شوك را مشخص كنيد و مواردي مثل توقف تنفس‌، خونريزي و درد شديد را از بين ببريد. سپس او را به پشت بخوابانيد و پاها را در موقعيت بالاتري قرار دهيد (شكل 10-1 الف‌). چنانچه هوا سرد است يا مصدوم احساس سرما مي‌كند، بدن او را گرم كنيد و با يك زيرانداز مانع انتقال حرارت بدن وي شويد و او را كاملاً بپوشانيد. هر پوشش تنگي مثل يقه‌، كمربند و كراوات و جوراب را آزاد كنيد و اشياي خارجي مثل دندان مصنوعي‌، غذا و آدامس را از دهان خارج كنيد. اگر مصدوم بيهوش نيست‌، اجازة برخاستن و حركت به او ندهيد. در صورت انسداد مجاري تنفسي‌، آن را باز كنيد. براي جلوگيري از بروز خفگي سر را به يك طرف قرار دهيد تا مواد استفراغي و كف دهان به سهولت خارج شود.

‌.

  

  

10-2 غش‌

تعريف علل و علايم‌

        غش عبارت است از بيهوشي كوتاه مدت كه درنتيجة نرسيدن خون كافي در يك لحظه به مغز به‌طور موقت به وجود مي‌آيد. عواملي مانند خستگي مفرط، گرماي زياد، كم خوني‌، شوك هيجاني‌، آلودگي زياد هوا و سوءتغذيه باعث بروز غش مي‌شوند.

علايم غش به‌شرح زير است‌:

گشاد شدن مردمك چشمها

رنگ باختن بدن‌

تندتر و سطحيتر شدن تنفس

ضعيفتر شدن نبض‌

 سرد و عرق‌دار شدن پوست

شكل 10-2 طريقة خوابانيدن بيمار در حالت غش‌

    كمكهاي اوليه در مورد غش‌. از آنجا كه علت اصلي غش نرسيدن خون به مغز است امدادگر بايد در اولين فرصت مانع فوق را رفع كند براي اين كار لباسهايي را كه باعث كندي جريان خون مي‌شود، مثل يقه و كراوات‌، بايد آزاد كرد. مصدوم را به پشت بخوابانيد و پاهاي او را بالا بياوريد و اين كار را تا بهبودي نسبي مصدوم ادامه دهيد (شكل 10-2). در صورتي كه مصدوم دچار اختلالات تنفسي باشد، بايد پاها به كمك صندلي و ابزار ديگري در موقعيت بالا قرار گيرد و اقدام لازم براي رفع مشكل تنفس صورت گيرد. در جريان امداد، بايد سعي شود بيمار در معرض هواي آزاد و پاكيزه قرار گيرد. با توجه به اينكه پس از وقوع غش و ايجاد حالت بيهوشي در فرد امكان صدمات بعدي مثل زمين خوردن‌، سقوط از ارتفاع و... هست‌، امدادگر بايد پس از به هوش آمدن بيمار وضعيت ظاهر و حركات بدني را نيز معاينه كند.

^ 10-3 كوه گرفتگي

تعريف‌، علل و كمكهاي اوليه

    كوه گرفتگي‌در ارتفاعات بالا به‌وجود مي‌آيد. بيمار حالت تعادل رواني خود را از دست مي‌دهد و زودرنج و عصباني به نظر مي‌رسد و امكان پرخاش و عصبانيت در او افزايش مي‌يابد. در كوه‌گرفتگي حالت تب‌، سينه پهلو، آماس ريوي‌، آنوروكسي‌، تهوع و استفراغ به فرد دست مي‌دهد و نبض بيمار تندتر مي‌شود. اين ناراحتي به علت كاهش فشار اكسيژن در ارتفاعات ايجاد مي‌شود و طبعاً كساني كه با محيط كوهستان سازگاري كمتري دارند و از نظر آمادگي جسماني در شرايط پايين‌ترين هستند زودتر دچار اين ناراحتي مي‌شوند. براي درمان كوه گرفتگي بايد از ماسك اكسيژن استفاده كرد و ارتفاع را نيز كاهش داد. مربيان ورزش چنانچه تصميم به كوه‌پيمايي در ارتفاعات به‌صورت گروهي دارند، بايد سازگاريهاي اوليه را در افراد تيم قبلاً به وجود آورند، لذا آگاهي از وضعيت عملكرد بدن در ارتفاعات مفيد است‌.

 

نمودار 10-1 در ارتفاع بيش از 5000 پا (1524 متر)، توانايي انجام كار بدني تحت تأثير قرار مي‌گيرد. به‌طور كلي‌، با در نظر گرفتن اكسيژن مصرفي بيشينه فرد بايد انتظار كاهشي به مقدار 3 الي 12 3 درصد براي هر 1000 پا را در ارتفاع بيش از 5000 پا داشته باشد. ظرفيت انجام كار بدني و اكسيژن مصرفي بيشينه در ارتفاعات خيلي زياد به مقدار 60 درصد يا بيشتر كم مي‌شود.

سازگاري با ارتفاع‌

     هر اندازه مدت توقف شما در ارتفاع بيشتر باشد، اجراي اعمال ورزشي بهتر خواهد بود، ليكن هرگز به ركوردهاي به دست آوردة خود در سطح دريا نخواهيد رسيد. همان‌طور كه ذكر شد، بهبود عملكرد ورزشي طي توقف در ارتفاع از طريق سازگاري حاصل مي‌شود. تعداد هفته‌هاي لازم براي اين سازگاري بستگي به ارتفاع دارد; مثلاً در ارتفاع 9 هزارپايي 7 تا 10 روز، 12000 پايي 15 تا 21 روز و 15000 پايي 21 تا 25 روز زمان لازم است‌. اينها فقط زمانهاي تقريبي هستند و تا حد زيادي بستگي به خود شخص دارد.

    در حقيقت معدودي از افراد هرگز به ارتفاع خو نمي‌گيرند و هنگامي كه در ارتفاع قرار مي‌گيرند، دچار كوه گرفتگي مي‌شود. اين اشكال حتي براي كساني كه در ارتفاعات به دنيا آمده و بزرگ شده‌اند پيش مي‌آيد. اين افراد، به دليل نامعلومي‌، ناگهان سازگاري خود را از دست مي‌دهند و به كوه گرفتگي دچار مي‌شوند. عوارض كوه‌گرفتگي شامل آماس ريوي‌، استفراغ‌، سردرد، سريع شدن ضربان قلب و آنوركسي (بي‌اشتهايي‌) است‌.

    در موارد كوه گرفتگي شديد، حتي‌در ارتفاع 10000, پايي شخص به عوارضي كه بي‌شباهت به سينه پهلو نيست‌، يعني تب‌، پرخوني ششي و آماس ريوي دچار خواهد شد.

كمكهاي اوليه و اقدامات پيشگيري كننده در بروز گرمازدگي

    گرمازدگي يكي از آسيبهايي است كه در مسابقات ورزشي به ويژه در محيطهاي گرم شايع است و بايد توجه زيادي به آن شود. غفلت و سهل انگاري در درمان اين عارضه حتي ممكن است باعث مرگ ورزشكار شود.

اعمال زير بايد براي كمك به فردي كه دچار گرمازدگي شده است بي‌درنگ انجام شود.

1. لباسهاي فرد گرمازده از بدنش خارج شود.

2. از هر وسيلة ممكن براي خنك كردن مصدوم استفاده شود (پنكه‌، آب‌پاش‌، حولة خيس و..).

3. بيمار به بيمارستان منتقل شود. در مسير بيمارستان نيز بايد ضمن مراقبت شديد و كنترل علايم حياتي بيمار، عمليات امداد رساني ادامه يابد.

  

شكل 10-3 طريقة باز كردن مجاري تنفسي در نوزادان و كودكان‌

10-6 خفگي در آب و كمكهاي اولية مربوط به آن

ورود آب به ريه‌ها مانع رسيدن اكسيژن به كيسه‌هاي هوايي و بروز خفگي خواهد شد. نرسيدن اكسيژن نيز باعث توقف قلب‌، دستگاه تنفسي و خرابي نسوج مغز مي‌شود.

غريق را بايد بلافاصله بعد از بيرون كشيدن آب آماده براي خروج آب بلعيده كرد. براي اين‌كار به ترتيب زير عمل كنيد:

1. سر مصدوم را پايين ببريد و به يك طرف برگردانيد و دستش را زير سرش بگذاريد.

2. دو دست خود را زير شكم مصدوم حلقه كنيد و او را از روي زمين به‌صورت سرازير بلند كنيد تا آب از ريه‌هايش خارج شود يا طوري روي زانوهاي خود قرار دهيد كه به ششهاي مصدوم فشار بيابد و آب آنها خالي شود.  چنانچه غريق كودك باشد، مچ پاي او را بگيريد و او را وارونه كنيد (شكل 10-3).

.

شكل 10 ـ 4

10-7 تاول

تعريف و علل ايجاد

   تاولها سوختگيهايي هستند كه بر اثر سايش به وجود مي‌آيند. در اين عارضه يك لايه پوست از بافتهاي زيرين جدا و مايع بين بافت و لاية پوست جمع مي‌شود. تاول پا در ورزشكاران دو و ميداني و تاول دست در ورزشكاران اسكي‌، قايقراني‌، تنيس‌، بدمينتون و ژيمناستيك ايجادمي‌شود. تاولهاممكن است بر اثر پوشيدن كفشهاي تنگ و نامناسب در پاها و استفاده از وسايلي كه دستة ناهموار يا نامناسب دارند در كف دستها ايجاد شود.

كمكهاي اوليه و درمان تاول‌

    به‌طور كلي‌، امدادگر به دو صورت ممكن است با مشكل تاول مواجه شود: تاول باز و تاول بسته‌. در صورتي كه تاول باز شده باشد، محل را با آب گرم و صابون به‌صورت ملايم بشوييد و لبة پاره شدة تاول را با قيچي بچينيد و مانند زخم باز آن را درمان كنيد. هر روز آن را براي جلوگيري از ايجاد عفونت بررسي كنيد و چنانچه تاول باز نشده است ابتدا ناحيه را با آب ولرم و صابون ملايم بشوييد. يك لاية نازك از مواد روغني روي تاول بماليد، محل را با چند گاز استريل بپوشانيد و سپس باندپيچي كنيد.

    با توجه به اينكه تاول از صدماتي است كه به ميزان زيادي در ورزشكاران مخصوصاً در شروع فصل تمرين يا مسابقه ديده مي‌شود، روش مربي در درمان تاولها بايد پيشگيري كننده باشد. ورزشكار از كفش يا جوراب مناسب (از نظر اندازه و جنس‌) استفاده كند، بهداشت فردي را رعايت كند و چنانچه بعد از يك دوره قطع تمرين فعاليت خود را مجدداً شروع مي‌كند، مدت اجراي تمرين در جلسات اوليه طولاني نباشد.

10-8 برف كوري‌

تعريف‌، علل و علايم‌

    برف كوري صدمه‌اي است كه گاه براي اسكي بازان ايجاد مي‌شود. اگر چشمها به مدت طولاني در معرض درخشش شديد بازتاب آفتاب از روي برف قرار گيرد ممكن است آزردگي در قرنيه ايجاد شود.

     اين حالت بسيار دردناك است و ممكن است حدود چهار تا شش روز ادامه يابد. براي جلوگيري از بروز اين صدمه بايد از عينكهاي دودي استفاده كرد و از خيره شدن به منطقه‌اي كه كاملاً پوشيده از برف است‌، خصوصاً روزهاي آفتابي‌، خودداري كرد.

    اين ناراحتي در نتيجة نگاه كردن به برق جوشكاري نيز ايجاد مي‌شود. برف كوري كه معمولاً مدتي پس از قرار گرفتن در معرض درخشندگي زياد نور خورشيد، لامپهاي پرنور و برف در روزهاي آفتابي ايجاد مي‌شود با نشانه‌هاي زير همراه است‌:

مصدوم درد شديد در چشمان خود دارد و ممكن است احساس كند كه در چشمهايش شن يا فلفل است‌.

چشمها به نور حتي نور كم حساسيت زيادي دارند.

چشمها آبريزش دارند و قرمز مي‌شوند.

10-9 سيب‌ديدگي دستگاه تناسلي و كمكهاي اوليه مربوط به آن

آسيب‌ديدگي اعضاي تناسلي خارجي در زنان در نتيجة برخورد با اشيا به علت موقعيت محافظت شدة آنها نادر است‌. آسيب اعضاي تناسلي خارجي مردان به نسبت شايعتر است و معمولاً شامل كوفتگي بيضه و پوست آن مي‌شود كه در ورزشكاران رشته‌هاي رزمي نسبت به ساير رشته‌ها شايعتر است‌. در تحقيقي كه در ده رشتة ورزشي شامل رشته‌هاي فوتبال‌، واليبال‌، بسكتبال‌، كشتي‌، وزنه‌برداري‌، اسكي دو وميداني‌، تكواندو، كاراته و جودو انجام شده نشان داده‌شده كه صدمة كوفتگي بيضه در سه رشتة رزمي مذكور بسيار شايع است‌. زخمهاي بستة ناحية تناسلي (كوفتگي ناشي از برخوردهاي شديد) را مي‌توان ‌معمولاً با استفاده ‌از كيسة آب سرد و فشار خفيف ‌درمان ‌كرد. برخي‌ از در دهاي مربوط به ‌كوفتگي‌ پوست ‌بيضه را مي‌توان ‌به روش خاصي برطرف ‌كرد. براي اجراي اين ‌كار از ورزشكار بخواهيد كه‌ به ‌پشت‌ دراز بكشد و رانهايش‌ را روي ‌قفسة سينه‌اش بياورد و اين ‌حركت ‌را چندين ‌بار تكرار كند.

1